9 oktober 2025 – Of een grootschalige restauratie van het paleis echt nodig is, wordt door Behoud het Borrebos al langer betwijfeld. Die twijfel lijkt te worden bevestigd door een bericht in de Baarnsche Courant van 7 oktober, waarin wordt gemeld dat de MeyerBergman Erfgoed Groep (MBEG) binnenkort groot onderhoud aan de buitenzijde van het paleis start: “Het gaat niet om de grootscheepse renovatie maar om herstel- en schilderactiviteiten.”
Behoud het Borrebos heeft vandaag een brief gestuurd aan Susan Lammers, algemeen directeur van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Aanleiding is de nota Stand van de uitvoering 2024, waarin de RCE waarschuwt dat veel gemeenten tekortschieten in hun verplichte erfgoedtaken. Die zorgen lijken direct van toepassing op Paleis Soestdijk, want in de nota staat bij de opsomming van de belangrijkste knelpunten een foto van het paleis, kennelijk als illustratief voorbeeld.
Made by Holland van de baan
De vernietiging van het bestemmingsplan door de Raad van State in januari De vernietiging van het bestemmingsplan door de Raad van State in januari 2024 heeft volgens ons definitief een streep gezet door de verbouwingsplannen van de MBEG. De miljoenenoperatie die destijds werd voorgespiegeld als noodzakelijk om het inmiddels afgeschoten plan Made by Holland – een met veel bombarie aangekondigd podium voor de Nederlandse maakindustrie – mogelijk te maken, staat sindsdien niet meer op de agenda. De nu aangekondigde herstel- en schilderwerkzaamheden staan financieel in geen verhouding tot de destijds aangekondigde grootschalige verbouwing, die van het paleis het meest energiezuinige paleis van de wereld moest maken. Ondertussen verdient de MBEG miljoenen met de exploitatie van het landgoed: via de verhuur van gebouwen, talloze evenementen en tentoonstellingen. Bovenal levert de verhuur van het voormalige marechausseeterrein in het Borrebos als azc aan het COA miljoenen op.
Over het kazerneterrein in het NNN-beschermde Borrebos gesproken, die locatie wordt nog steeds gepresenteerd als noodzakelijke “kostendrager” voor de restauratie van het paleis. Los van het feit dat een financiële onderbouwing van dit argument nooit openbaar is gemaakt, is er van die restauratie niets terechtgekomen. Alles wijst erop dat het bij onderhoud zal blijven: het minimale dat de Erfgoedwet van de eigenaar van een rijksmonumen verlangt. Daarmee valt ook het provinciale instandhoudingsargument voor historische buitenplaatsen weg. De provincie Utrecht staat verstedelijking in het buitengebied namelijk alleen toe als die aantoonbaar bijdraagt aan het behoud van een historische buitenplaats. Als aangenomen mag worden dat van een kapitale miljoenenrestauratie geen sprake meer zal zijn, vervalt daarmee ook iedere rechtvaardiging om midden in een beschermd bosgebied af te wijken van het provinciale verstedelijkingsverbod.
Met het doorprikken van de restauratieballon die in 2017 met veel bombarie werd opgelaten, is ook het laatste greintje geloofwaardigheid verdwenen uit de beloften van de MBEG, waarmee dit nationale erfgoed in commerciële handen is beland.
Om definitief antwoord te krijgen op de vraag of de MBEG kan volstaan met het wegwerken van achterstallig onderhoud zoals de Erfgoedwet van een rijksmonumenteigenaar verlangt, heeft Behoud het Borrebos de directeur van de RCE gevraagd of zij van oordeel is dat regulier noodzakelijk onderhoud van het paleis en de andere rijksmonumenten op het landgoed toereikend is. Mocht dat zo zijn – en wat ons betreft bestaat daar geen twijfel over – dan moet de MBEG, gelet op de lage aankoopprijs en de al genoten inkomsten, in staat worden geacht die kosten zelf te dragen, zonder aantasting van de natuur op en rond het kazerneterrein in het Borrebos.
Kees Koudstaal