Het college van burgemeester en wethouders van Baarn heeft het bezwaar van de stichting Behoud het Borrebos tegen het azc op het voormalige marechausseeterrein bij Paleis Soestdijk ongegrond verklaard. Daarmee kiest het college ervoor de opvanglocatie midden in het Borrebos, dat deel uitmaakt van het Natuurnetwerk Nederland, te laten voortbestaan. Dat gebeurt ondanks provinciale regels die nieuwe stedelijke functies in het buitengebied beperken en ondanks de inmiddels aantoonbare druk op natuur en omgeving.
Behoud het Borrebos zal tegen dit besluit beroep instellen bij de bestuursrechter.
Het college baseert zijn besluit in belangrijke mate op het advies van de onafhankelijke bezwarencommissie. In dat advies erkent de commissie dat het azc duidelijke ruimtelijke en ecologische gevolgen heeft voor het Borrebos. Tegelijk stelt zij vast dat het college de verleende buitenplanse omgevingsvergunning onvoldoende heeft getoetst aan de provinciale omgevingsverordening en de ladder voor duurzame verstedelijking. Met name ontbreekt een deugdelijke onderbouwing waarom het gebruik van het voormalige marechausseeterrein als azc niet in strijd zou zijn met het provinciale verstedelijkingsverbod.
Tegen die achtergrond is het opmerkelijk dat de bezwarencommissie desondanks adviseert het bezwaar ongegrond te verklaren. Het geconstateerde gebrek is niet hersteld door een nieuwe inhoudelijke afweging van de ruimtelijke en ecologische aanvaardbaarheid van deze locatie, maar door een juridische rechtvaardiging achteraf. Daarmee verschuift de besluitvorming van een zorgvuldige belangenafweging naar het achteraf legitimeren van een eerder genomen besluit. Volgens Behoud het Borrebos blijft zo de kernvraag onbeantwoord: of een grootschalige woonfunctie in een kwetsbaar bosgebied ruimtelijk en ecologisch aanvaardbaar is.
Provincie past verstedelijkingsverbod te ruim toe
Op voorstel van de bezwarencommissie heeft ook de provincie Utrecht een toelichting gegeven op de toepassing van het provinciale verstedelijkingsverbod. In die toelichting kiest de provincie voor een zeer ruime uitleg van haar eigen regels. De provincie stelt dat het voormalige marechausseeterrein kan worden aangemerkt als een bestaande stedelijke functie in het landelijk gebied. Op basis daarvan zou het toegestaan zijn deze functie te vervangen door een andere stedelijke functie, zoals een azc, zolang de bebouwing niet toeneemt.
Volgens ons houdt deze redenering geen stand. Als bestaande bebouwing in het buitengebied zonder meer als stedelijk wordt aangemerkt, verliest het provinciale verstedelijkingsverbod zijn beschermende werking. Juist het gewijzigde gebruik van bestaande bebouwing vormt onder het provinciale beleid een zelfstandig en wezenlijk toetsingscriterium. Dat is ook bevestigd in recente jurisprudentie van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. In haar uitspraak over het bestemmingsplan voor landgoed Paleis Soestdijk oordeelde de Afdeling dat niet alleen nieuwbouw, maar ook een functiewijziging van bestaande bebouwing kan leiden tot ongeoorloofde verstedelijking. Ook wanneer gebouwen behouden blijven, kan een overgang naar wonen of een andere intensieve stedelijke functie in strijd zijn met provinciale regels voor het landelijk gebied.
Tegen die achtergrond is het standpunt dat het gebruik van het voormalige marechausseeterrein als azc slechts een voortzetting van bestaand gebruik zou zijn ons inziens juridisch niet houdbaar. Dat geldt temeer nu het college met de verleende buitenplanse omgevingsvergunning (BOPA) niet alleen tijdelijke opvang mogelijk maakt, maar de weg vrij wil maken voor een langdurige woonfunctie. Vaststaat immers dat bij het rechtens onaantastbaar worden van deze vergunning het terrein zal worden verkocht aan het COA, met als doel een opvanglocatie voor ten minste dertig jaar, voor 175 personen, aangevuld met reguliere woningen voor starters. Daarmee wordt het karakter van het terrein structureel gewijzigd en wordt het Borrebos blijvend belast met een stedelijke functie die juist door het provinciale verstedelijkingsverbod beoogd wordt te voorkomen.
De provinciale toelichting gaat bovendien vrijwel geheel voorbij aan de feitelijke gevolgen van langdurige bewoning voor het omliggende bos, zoals verstoring, toegenomen recreatieve druk, licht- en geluidsbelasting en vervuiling. Door deze effecten buiten beschouwing te laten, verliest het verstedelijkingsverbod in de praktijk zijn beschermende werking. Het gevolg is dat bestuurlijke rust binnen de bebouwde kom zwaarder lijkt te wegen dan de bescherming van kwetsbare natuur. Dat acht Behoud het Borrebos onaanvaardbaar. Provinciale regels zijn er niet om bestuurlijke rust te faciliteren, maar om natuur en landschap daadwerkelijk te beschermen.
Geen aanval op opvang, wel op deze locatie
Behoud het Borrebos heeft steeds helder gemaakt waar het wél en niet om gaat. Wij vragen niet om een overhaaste sluiting van het azc en willen geen paniekscenario’s voor bewoners. Ons bezwaar richt zich niet tegen opvang als zodanig, maar tegen deze specifieke locatie. Een grootschalige woonfunctie midden in een beschermd bosgebied past daar eenvoudigweg niet. Opvang van asielzoekers hoort thuis binnen de bebouwde kom, waar voorzieningen aanwezig zijn en waar kwetsbare natuur niet structureel onder druk wordt gezet. Dat is juridisch juister, ruimtelijk logischer en uiteindelijk ook menselijker en duurzamer.
Naar de bestuursrechter
Met dit besluit stelt het college bestuurlijke voortgang boven de bescherming van het Borrebos en volgt het een uitleg van regelgeving die volgens Behoud het Borrebos juridisch kwetsbaar is en geen stand zal houden bij de bestuursrechter. Daarom zullen wij beroep instellen bij de bestuursrechter in Utrecht. Daar zal het niet gaan om procedurele details, maar om de kern van de zaak: mag een grootschalige woonfunctie worden toegestaan in een kwetsbaar bosgebied, terwijl provinciale regels dat juist willen voorkomen?
Kees Koudstaal, voorzitter
Het advies van de bezwarencommissie
Dit schrijft de Gooi en Eemlander:
Dit schrijft de Baarnsche Courant:
