1 juli 2025 – Prinses Irene maakt momenteel furore in museum Singer Laren met de tentoonstelling Wij Zijn Natuur. Haar verbondenheid met bomen en bossen doet al decennialang de ronde. In 2020 sprak zij zich in een persoonlijk briefje met haar zus Margriet uit tegen aantasting van het Borrebos. Ze verwees daarbij expliciet naar de wens van haar grootmoeder prinses Wilhelmina en haar moeder koningin Juliana: het kazerneterrein moet na afloop van de erfpacht worden teruggegeven aan de natuur.
Het briefje met oproep van de prinses getuigde van oprechte betrokkenheid, maar met de kennis van nu roept het de vraag op: waarom werd die overtuiging niet meegewogen bij het te gelde maken van haar erfdeel in 2006?
Behoud het Borrebos heeft in een brief aan prinses Irene – met een link naar onderstaand artikel – haar spijt uitgesproken over het feit dat zij zich in 2006, als mede-eigenaar van het Borrebos, níet heeft ingezet voor de ontmanteling van het kazerneterrein, zoals haar moeder en grootmoeder dat nadrukkelijk hadden bedoeld.
Lees het onthullende verhaal over hoe een koninklijke visie op natuur verdween voor miljoenen euro’s.
Hoe een koninklijke belofte aan de natuur werd gebroken
In 1949, een jaar na de troonsbestijging van haar dochter Juliana, verleende prinses Wilhelmina een deel van haar landgoed Paleis Soestdijk in erfpacht aan de Staat der Nederlanden. Het betrof 2,4 hectare in het noordelijk van Paleis Soestdijk gelegen Borrebos, bestemd voor de bouw van een kazerne ten behoeve van de paleiswacht. De voorwaarden werden vastgelegd in een notariële akte, waarin Wilhelmina liet opnemen dat de erfpacht uitsluitend voor dit doel mocht worden gebruikt en beperkt was tot een periode van zestig jaar. Na afloop diende het terrein te worden ontmanteld en hersteld tot bosgebied. De erfpacht liep af op 31 december 2008. De functie van paleiswacht verviel al eerder, na het overlijden van prins Bernhard in december 2004.
Na het overlijden van haar moeder in 1962 erfde koningin Juliana het hele 165 hectare grote landgoed Paleis Soestdijk. In 1970 verkocht ze het paleis met de omliggende tuinen aan de Staat. Het grootste deel van het bosgebied – zo’n 90 hectare, inclusief het deel van het Borrebos met het kazernecomplex – bleef in haar bezit. Toen de Marechaussee in 1986 extra ruimte nodig had voor een sportvoorziening, ging Juliana akkoord met een uitbreiding van de bestaande erfpacht. Daarbij werd nog eens expliciet vastgelegd dat de voorwaarden uit 1949 volledig van kracht bleven: na afloop van de erfpacht moest het terrein worden ontmanteld en teruggegeven aan de natuur. In 1990 kreeg het hele landgoed bovendien een beschermde status als onderdeel van de Ecologische Hoofdstructuur, later bekend als het Natuurnetwerk Nederland – een status die nog steeds van kracht is.
Toen Juliana in 2004 overleed, ging het betreffende bosgebied over op haar vier dochters: Beatrix, Irene, Margriet en Christina. Daarmee werden zij ook gezamenlijk eigenaar van het terrein met de Marechausseekazerne, waarvoor de erfpachtovereenkomst nog altijd van kracht was. Op dat moment hadden zij de kans gehad om te handelen in de geest van de afspraken die hun grootmoeder in 1949 had vastgelegd en hun moeder in 1986 nog eens nadrukkelijk had bevestigd door het terrein te laten ontmantelen en het Borrebos te laten terugkeren naar zijn oorspronkelijke staat.
Maar dat gebeurde niet
In plaats daarvan besloten de vier prinsessen in 2006 het volledige bosgebied – inclusief het marechausseeterrein – te verkopen aan de Staat der Nederlanden, voor een bedrag van ruim 5,4 miljoen euro (€ 5.433.444 om precies te zijn). Daarmee werd niet alleen een morele belofte geschonden, maar ook de deur opengezet naar een nieuwe en ingrijpende aantasting van dit kwetsbare natuurgebied: een plek die ooit met zoveel nadruk was bestemd om met rust gelaten te worden en die nu het decor vormt voor commerciële exploitatie door de MeyerBergman Erfgoed Groep.
Opmerkelijk genoeg lieten prinsessen Irene en Margriet zich jaren later, in 2020, publiekelijk uit voor de natuurbelangen in het Borrebos. In een persoonlijk briefje schreven zij geschokt te zijn door de plannen van de nieuwe eigenaren om het bosgebied aan te tasten. Ze verwezen nadrukkelijk naar de erfpachtovereenkomsten van hun grootmoeder en moeder en stelden: “Wij steunen degenen die het Borrebos willen beschermen en zouden daaraan toe willen voegen dat wij het ook belangrijk vinden om de natuur terug te geven aan zichzelf op het voormalige kazerneterrein.”
Juist van prinses Irene, die zich al decennialang profileert als icoon van natuurbewustzijn en duurzaamheid en momenteel zelfs wordt geëerd met de tentoonstelling Wij zijn natuur, had je mogen verwachten dat zij zich in 2006 had verdiept in de status van het kazerneterrein. Wie zich werkelijk zo verbonden voelt met bomen en bossen – zoals ook blijkt uit de toon van haar eigen briefje – had na het overlijden van haar moeder het voortouw kunnen nemen. Ze had het gesprek kunnen aangaan met haar zussen en kunnen pleiten voor ontmanteling van het kazerneterrein voordat tot verkoop werd overgegaan, precies zoals hun moeder en grootmoeder dat ooit hadden bedoeld.
Stel dat met de ontmanteling van het kazerneterrein toen een miljoen euro gemoeid zou zijn geweest – een ruime schatting – dan nog hielden de prinsessen elk een vorstelijk bedrag over aan de verkoop van het bosgebied. Een opbrengst, gratis en voor niets in de schoot geworpen, voor een perceel bosgrond dat economisch nauwelijks iets waard is, maar ecologisch des te belangrijker.
Wat rest is een pijnlijke constatering: de ecologische schade die nu dreigt – permanente, grootschalige verstedelijking midden in een kwetsbaar bosgebied – had eenvoudig voorkomen kunnen worden. Met één principiële beslissing hadden de zussen, als ze verder hadden gekeken dan hun eigen belang, zowel hun moeder als hun grootmoeder kunnen eren én de natuur in het Borrebos kunnen herstellen.
Kees Koudstaal
Nota bene:
Het is goed denkbaar dat de prinsessen in 2006 door de Staat bewust onwetend zijn gehouden over het natuurherstelbeding uit de erfpachtakte. In dat geval treft hen geen blaam, maar des te meer de Staat – die volledig op de hoogte was van de inhoud en betekenis van dat beding. Of deze onverkwikkelijke affaire nog een politiek of juridisch vervolg krijgt, valt te bezien. De schrijvende pers toont tot dusver geen enkele belangstelling. Ondertussen is de grootste verliezer de natuur. Voor Stichting Behoud het Borrebos geen reden om de handdoek in de ring te gooien. Wij blijven – en niet tegen beter weten in – opkomen voor de natuurbelangen op en rond het binnen het Natuurnetwerk Nederland gelegen landgoed Paleis Soestdijk. Lees ook: Hoe een natuurherstelgebod uit beeld verdween
Zie ook:
Sjoemelverkoop van Paleis Soestdijk: over verzwegen feiten