19 juni 2025 – Sinds de zomer van 2022 worden op het voormalige marechausseeterrein in het Borrebos, naast Paleis Soestdijk, alleenstaande minderjarige vluchtelingen (AMV’s) opgevangen. Aanvankelijk ging het om 50 AMV’s op basis van een tijdelijke vergunde toestemming voor de duur van één jaar. Vanaf medio 2023 werd het gebruik – inmiddels uitgebreid naar 90 AMV’s – voortgezet zónder een vereiste vergunning en derhalve in strijd met het geldende omgevingsplan.
Toen deze omissie de stichting Behoud het Borrebos na een beroep op de Wet open overheid in 2024 opviel, kaartte zij de kwestie aan bij het gemeentebestuur. Dat leidde aanvankelijk tot geen enkele actie. Pas nadat de stichting een handhavingsverzoek indiende tegen het illegale gebruik van het kazerneterrein, kwam er beweging in de zaak. Op 21 februari 2025 diende het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) een aanvraag in voor een omgevingsvergunning voor een opvanglocatie (azc) voor 152 personen voor de duur van 10 jaar. Na een aansporing van de Utrechtse bestuursrechter op 10 april besloot het college dan eindelijk op 17 juni alsnog een vergunning te verlenen in de vorm van een ‘omgevingsverordening voor een buitenplanse omgevingsactiviteit’ (BOPA), geldig tot 17 juni 2035. Daarmee wordt een juridische constructie opgetuigd die niet gericht is op tijdelijke opvang, maar feitelijk bedoeld is om een permanente situatie achteraf te legaliseren én vooruit te lopen op verdere uitbreiding van het azc en woningbouw na afloop van de vergunningstermijn.
Van tijdelijk naar structureel
Hoewel formeel sprake is van een tijdelijke vergunning voor de duur van tien jaar, blijkt uit documenten en uitlatingen van het college dat het COA en projectontwikkelaar MeyerBergman Erfgoed Groep in samenspraak met de gemeente afspraken hebben gemaakt over verkoop en langdurige exploitatie van het terrein. Zo ligt er na afloop van de huidige vergunningstermijn tot 2035 een azc voor 172 personen in het verschiet, met een looptijd van dertig jaar, gecombineerd met woningbouw volgens de zogeheten Utrechtse Aanpak. De gemeenteraad heeft tegen opvang na 2035 weliswaar een motie aangenomen, maar die is juridisch niet bindend. Een college kan zo’n motie naast zich neerleggen en een latere gemeenteraad kan het beleid op elk moment wijzigen. In dat licht is het moeilijk vol te houden dat sprake zou zijn van een tijdelijke ontwikkeling. Het beoogde gebruik strekt zich immers uit over 43 jaar, met alle negatieve ecologische effecten van dien.
Strijdig met het omgevingsplan
De stichting Behoud het Borrebos is van mening dat dit besluit op meerdere fronten in strijd is met wet- en regelgeving. In de eerste plaats met het geldende omgevingsplan, waarin het terrein uitsluitend is bestemd voor de functie ‘Maatschappelijk – Marechaussee’. De gemeente schuift deze bestemming terzijde via een tijdelijke buitenplanse vergunning voor een feitelijk permanente woonfunctie. Dat is niet alleen opmerkelijk, maar ook planologisch ongefundeerd. Daarnaast ligt het terrein in het landelijk gebied, waar het provinciale verstedelijkingsverbod van kracht is. De gemeente stelt dat er sprake zou zijn van een al ‘bestaande stedelijke functie’, maar hoe een van oorsprong tijdelijk bedoeld marechausseeterrein midden in een bosgebied als stedelijk kan worden aangemerkt, is niet alleen vergezocht maar bovendien onaannemelijk. Het lijkt vooral bedoeld als een geitenpaadje om onder provinciale regelgeving uit te komen.
Dat de gemeente het intensievere gebruik dat met een azc van deze schaal gepaard gaat – bewoning, logistiek, verkeersdruk – bagatelliseert en vergelijkt met het gebruik van het voormalige kazerneterrein is niet meer dan een noodsprong. Iedereen begrijpt immers dat 152 bewoners, straks mogelijk 172, en een permanent draaiende opvanglocatie wel degelijk gevolgen hebben voor rust, licht, verkeer en ecologie in het aangrenzende bosgebied en zich feitelijk niet laat vergelijken met de veel kleinschaliger functie van de marechaussee. Daarbij komt dat de plannen op termijn ook woningbouw voor reguliere woningzoekenden omvatten. Wie beweert dat dit alles geen invloed heeft op de fauna op en rond het kazerneterrein, heeft geen oog voor de werkelijkheid.
Verwaarlozing van natuurbelangen
Daarbij komt dat het terrein volledig ligt binnen het Natuurnetwerk Nederland (NNN), waar aantasting van natuurwaarden – ook door functiewijziging of intensiever gebruik – nadrukkelijk moet worden uitgesloten. De gemeente wijst erop dat uitsluitend gebruik wordt gemaakt van bestaande gebouwen en dienstwoningen, maar vergeet dat het NNN-beleid niet alleen strenge eisen stelt aan nieuwe bebouwing, maar ook expliciet oog heeft voor het gebruik van bestaande structuren. Ook de provinciale regelgeving benadrukt dat bestaand gebruik binnen het landelijk gebied niet zomaar mag worden omgezet naar functies die raken aan verstedelijking.
Bestuurlijk vertrouwen op het spel
Het gebruik van een BOPA in deze context wekt sterk de indruk van bestuurlijke misleiding. Er is overduidelijk geen sprake van tijdelijke opvang, maar van een gefaseerde legalisering van permanent gebruik. Daarbij geldt dat een BOPA alleen mag worden afgegeven wanneer er zicht is op een toekomstige aanpassing van het omgevingsplan die de afwijking alsnog kan legaliseren. Behoud het Borrebos is van oordeel dat de geldende wet- en regelgeving een dergelijke planwijziging onmogelijk maakt. Daarmee ondermijnt het college niet alleen het toetsingskader van de Omgevingswet, maar ook het vertrouwen in een zorgvuldige en integere ruimtelijke ordening. In onze ogen gaat dit alle grenzen van bestuurlijk fatsoen te buiten en het is de natuur op en rond het landgoed Paleis Soestdijk die daarvoor de prijs betaalt.
De stichting zal dan ook bezwaar maken tegen deze vergunning en, indien nodig, de procedure voortzetten tot aan de Raad van State.
Kees Koudstaal
Nota bene: Behoud het Borrebos is niet tegen de komst van een azc in de gemeente Baarn, maar verzet zich louter en alleen tegen de gekozen locatie in het ecologisch kwetsbare Borrebos. Wij hebben gewezen op alternatieve locaties binnen de rode contouren, waaronder het terrein van het voormalige ziekenhuis Maarschalksbos. Het college heeft dit genegeerd.