19 maart 2026 – De gemeente Baarn heeft een BOPA verleend voor zakelijke bijeenkomsten op het landgoed Paleis Soestdijk. Daarmee wordt grootschalig gebruik van het landgoed mogelijk gemaakt, met vele tienduizenden bezoekers per jaar en activiteiten tot in de late avonduren. Opvallend is niet alleen de inhoud van dit besluit, maar ook de manier waarop het tot stand komt. Een BOPA is een bevoegdheid van het college van burgemeester en wethouders. Anders dan bij een omgevingsplan ontbreekt een voorafgaand besluit van de gemeenteraad en is de formele inspraak, in vergelijking met een planprocedure, beperkt. Zo kan een ingrijpende functiewijziging van het landgoed worden toegestaan zonder dat daar een open politiek debat aan voorafgaat.
In juli 2025 vond in de Oranjerie van het paleis een informatieavond plaats over het toestaan van zakelijke bijeenkomsten. Daarbij werd het initiatief in bescheiden termen gepresenteerd. Er werd gesproken over kleinschalige bijeenkomsten, bijvoorbeeld met een drankje bij bijeenkomsten voor goede doelen. Over bezoekersaantallen werd tijdens die bijeenkomst niet gesproken. Dat staat in scherp contrast met de inmiddels verleende vergunning, die ruimte biedt voor grootschalig en terugkerend gebruik met maximaal 75.000 bezoekers per jaar. Dat roept de vraag op of aanwezigen destijds een volledig beeld hebben gekregen van de reikwijdte van dit besluit.
Dat wringt, temeer nu het eerdere bestemmingsplan voor Paleis Soestdijk in 2024 door de Raad van State werd vernietigd. Wat toen planologisch niet houdbaar bleek, wordt nu in belangrijke mate via een vergunning alsnog mogelijk gemaakt, zij het in een andere juridische vorm. Het gaat immers om gebruik dat in aard en omvang vergelijkbaar is, maar zonder de waarborgen van een volwaardige planprocedure. Opmerkelijk is dat dit in de gemeenteraad geen zichtbaar onderwerp van gesprek is. In Baarn kan een besluit over het verplaatsen van een vogelvolière wekenlang politieke aandacht krijgen, terwijl een structurele koerswijziging voor een rijksbeschermd landgoed binnen het Natuurnetwerk Nederland vrijwel geruisloos passeert. Dat contrast wordt nog scherper wanneer dit wordt vergeleken met de BOPA voor het azc in het Borrebos. Die leidde wél tot een uitvoerige politieke en maatschappelijke discussie in de raad, waarbij de aandacht in belangrijke mate samenhing met de maatschappelijke onrust rond de opvang van asielzoekers. Juist daarom is het des te opvallender dat een besluit met grote en blijvende ruimtelijke impact, maar zonder die dynamiek, nauwelijks politieke reflectie oproept.
De omvang van wat hier wordt toegestaan laat zich moeilijk relativeren. De vergunning biedt ruimte voor maximaal 75.000 bezoekers per jaar. Daar komen bestaande activiteiten bij, zoals Royal Park Live, dat dit jaar circa 55.000 bezoekers trekt, en publieksgerichte tentoonstellingen. In het omgevingsrecht geldt dat ook de cumulatie van effecten moet worden meegewogen. Juist een integrale beoordeling van de cumulatie van bezoekersstromen en activiteiten op het landgoed maakt geen onderdeel uit van deze vergunning. Organisaties als de stichting Behoud het Borrebos kunnen tegen deze vergunning bezwaar maken en zo nodig naar de rechter stappen. Maar die mogelijkheid is niet onbeperkt. Procedures vragen tijd, geld en menskracht, en de krachtsverhoudingen zijn ongelijk wanneer je tegenover een gemeente en een kapitaalkrachtige ontwikkelaar staat. Dat maakt het des te belangrijker dat het politieke debat plaatsvindt waar het hoort: in de gemeenteraad. De vraag is niet alleen wat hier juridisch mogelijk wordt gemaakt, maar vooral waarom het hierover in Baarn zo stil blijft.
Kees Koudstaal