Toegegeven, met de kennis van toen kon in 2017 de keuze voor de MeyerBergman Erfgoed Groep (MBEG) als nieuwe eigenaar van landgoed Paleis Soestdijk worden gerechtvaardigd. Hun plan Made by Holland leek een goede balans te bieden tussen natuurbehoud, culturele exploitatie en innovatie. Het hield, vergeleken met de andere twee overgebleven plannen, het meest rekening met de natuurwaarden binnen het gebied dat deel uitmaakt van het Natuurnetwerk Nederland.
De MBEG kreeg toestemming om op het naast het paleispark gelegen voormalige kazerneterrein van de Koninklijke Marechaussee (KMar-terrein) 65 woningen te realiseren. Dit zou dienen als kostendrager voor de financiering van de restauratie van het paleis, waarvoor destijds bedragen van vele tientallen miljoenen euro’s werden genoemd. Zelfs de rijksoverheid schatte de restauratiekosten op 100 miljoen euro, een inschatting die werd gebruikt om de uitzonderlijk lage aankoopprijs van 1,7 miljoen euro voor het complete 165 hectare grote landgoed te rechtvaardigen.
Uit latere informatie bleek echter dat de daadwerkelijke kosten voor de restauratie nog geen 10 miljoen euro zouden bedragen. Dit maakt de oorspronkelijke argumentatie voor de woningbouw en de uitzonderlijk lage aankoopprijs niet alleen discutabel, maar ook onhoudbaar.
Kantelpunt
Na 2017 blies de MBEG het plan Made by Holland zo drastisch op dat het oorspronkelijke idee volledig onherkenbaar werd. De aanvankelijke visie, waarin Nederlandse innovatiekracht, horeca, cultuur en natuurbehoud harmonieus zouden worden gecombineerd, werd volledig onderuitgehaald en kwam in een totaal ander daglicht te staan. De Raad van State had in januari 2024 dan ook geen andere keuze dan het bestemmingsplan te vernietigen. In de uitspraak van het hoogste bestuursrechtelijke college van ons land werd nadrukkelijk ook woningbouw in het Borrebos expliciet verboden. Deze uitspraak vormde voor de MBEG de aanleiding om het oorspronkelijke Made by Holland-plan volledig te schrappen.
Het afscheid van Made by Holland leverde een nieuw exploitatiemodel op, gericht op grootschalige evenementen, tentoonstellingen, verhuur van gebouwen en buitenfairs. Daarmee is de herontwikkeling van landgoed Paleis Soestdijk, door de projectontwikkelaar ooit gepresenteerd als toonbeeld van innovatie en duurzaamheid, verworden tot een ordinaire melkkoe. Ondertussen blijft de restauratie van het paleis uit, ondanks het schrijnende contrast tussen de uitzonderlijk lage aankoopprijs van 1,7 miljoen euro en de marktwaarde, die door de rijksoverheid geheim wordt gehouden maar naar schatting vele miljoenen hoger ligt. Nu het oorspronkelijke Made by Holland-plan is geschrapt en de ambities fors zijn verlaagd, is er geen enkele reden meer voor de MBEG om niet te beginnen met het opknappen van het paleis zonder de natuurwaarden van het Borrebos aan te tasten.
De overheid is de MBEG maar wat graag ter wille
Onderdeel van het nieuwe verdienmodel van de MBEG zijn de plannen voor het voormalige KMar-terrein, waaronder de vestiging van een asielzoekerscentrum en de huisvesting van woningzoekenden volgens de Utrechtse Aanpak. Dit gebruik – of beter gezegd, misbruik – van de locatie staat haaks op de uitspraak van de Raad van State, waarin werd vastgesteld dat het woningbouwplan voor deze locatie strijdig is met de omgevingsverordening van de provincie Utrecht, die verstedelijking in het landelijk gebied expliciet verbiedt. Met de nieuwe verstedelijkingsplannen interpreteren zowel de gemeente Baarn als de MBEG het bindende vonnis van de hoogste bestuursrechter van ons land naar eigen inzicht.
Wat deze ontwikkeling extra schrijnend maakt, is de rol die de provincie Utrecht, en met name gedeputeerde Huib van Essen (GroenLinks), hierin speelt. In het Ontwerp Provinciaal Programma Wonen en Werken 2025 wordt het door de MBEG tot Alexanderkwartier herdoopte KMar-terrein genoemd als mogelijke woningbouwlocatie. Door dit een wettelijke status te geven, lijkt men niet alleen de uitspraak van de Raad van State te willen omzeilen, maar ook de projectontwikkelaar op termijn alsnog de gelegenheid te bieden om de unieke natuurwaarden van het Borrebos aan te tasten. En zoals het spreekwoord zegt: als er eenmaal een schaap over de dam is, volgen er meer. Het toekennen van een wettelijke status aan woningbouw op het voormalige KMar-terrein schept een gevaarlijk precedent voor verdere uitbreidingen, met als argument dat er toch al sprake is van bebouwing.
Conclusie
Met deze nieuwe ontwikkelingen wordt de deur opengezet voor een definitieve aantasting van de natuurwaarden op en rond het landgoed Paleis Soestdijk. Het aanmerken van het voormalige KMar-terrein als toekomstige woningbouwlocatie toont aan hoe ver de overheid bereid is te gaan om de belangen van de MBEG te faciliteren. De stichting Behoud het Borrebos laat zich er echter niet door uit het bos slaan. Alle legale middelen zullen worden ingezet om de natuurbelangen op en rond het landgoed te verdedigen. Het voortdurende gesjoemel met het rechtsgevoel versterkt alleen maar ons verzet tegen de verdienmodellen van de MBEG!