5 april 2025 – In reactie op een door HBR-advocaten opgesteld omvangrijk verweerschrift dat namens de gemeente Baarn is ingediend in de voorlopige voorzieningsprocedure rond het geplande asielzoekerscentrum (azc) in het Borrebos, wil Behoud het Borrebos enkele hardnekkige misvattingen rechtzetten en haar standpunt helder uiteenzetten.
In het verweerschrift wordt uitvoerig ingegaan op de regels van het Natuurnetwerk Nederland (NNN), alsof dat de kern van het bezwaar van de stichting zou zijn. Dat is niet het geval. Behoud het Borrebos heeft in haar verzoekschrift enkel feitelijk vermeld dat het voormalige kazerneterrein van de Koninklijke Marechaussee binnen het NNN valt. Hoewel de stichting van oordeel is dat het grootschalige gebruik als permanent azc, zeker ook in combinatie met woningbouw, schadelijk is voor de natuurwaarden, is dit aspect in de huidige procedure bewust niet ecologisch onderbouwd. De stichting is bekend met het oordeel van de Raad van State over eerdere natuuronderzoeken en heeft er daarom voor gekozen om dit punt niet centraal te stellen.
De juridische kern van ons bezwaar ligt bij de strijdigheid met het provinciale verstedelijkingsverbod voor landelijk gebied, zoals opgenomen in artikel 9.3 van de Omgevingsverordening Utrecht. Niet voor niets was ditzelfde verbod in januari 2024 een van de hoofdgronden waarop de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State het bestemmingsplan voor de herontwikkeling van het landgoed Soestdijk vernietigde.
De Afdeling oordeelde toen dat het plan – met de bouw van 98 appartementen op het kazerneterrein – niet voldeed aan de voorwaarde van ‘kleinschaligheid’ die nodig is om een uitzondering te kunnen maken voor historische buitenplaatsen. In de toelichting bij deze uitzondering wordt als voorbeeld van kleinschalige ontwikkeling genoemd: het bestemmen van een koetshuis bij een buitenplaats voor kantoorgebruik. Dat voorbeeld maakt glashelder dat ‘verstedelijking’ niet alleen ziet op nieuwbouw, maar ook op functiewijzigingen en gebruiksintensivering die de aard van het gebied fundamenteel veranderen.
En dat is precies wat hier ons inziens aan de hand is. De plannen voor het kazerneterrein omvatten op termijn niet alleen de permanente vestiging van een azc voor 175 mensen, maar ook woningbouw. Toch blijft HBR-advocaten hardnekkig spreken over ‘152 personen’, zonder enige verwijzing naar de nieuwbouwcomponent. Die versmalling is misleidend. Uit de notulen van de gemeenteraad van 18 december 2024 blijkt klip en klaar dat er sprake is van een gecombineerde ontwikkeling. Wethouder Eijbaard bevestigde daar dat de MeyerBergman Erfgoed Groep (MBEG) met het COA overeenstemming heeft bereikt over de verkoop van het kazerneterrein voor de realisatie van een opvanglocatie voor maximaal 175 vluchtelingen, gecombineerd met woningbouw voor Baarnse woningzoekenden. Deze ontwikkeling is omvangrijk, tweeledig en valt daarmee aantoonbaar buiten het uitzonderingsregime van de provinciale omgevingsverordening.
Het verweerschrift van HBR-advocaten stelt bovendien dat het plan een ‘geïsoleerde ontwikkeling’ zou betreffen, los van bredere plannen voor het landgoed. Die voorstelling is juridisch en feitelijk onhoudbaar. De recente gebiedsvisie van de MBEG laat zien dat het landgoed structureel wordt ingericht op intensief, publiekgericht gebruik. De druk op de omgeving blijft fors. Het plan voor het azc is dus geen opzichzelfstaand initiatief, maar onderdeel van een bredere, gefaseerde herontwikkeling die eerder door de hoogste bestuursrechter is verworpen.
Ook de verwijzing naar het historische gebruik van het kazerneterrein onder koningin Juliana houdt geen stand. In die periode werd het landgoed immers gekenmerkt door rust en beslotenheid; afgezien van het jaarlijkse defilé vonden er geen grootschalige publieke activiteiten plaats. Onder MBEG is de koers fundamenteel veranderd met als gevolg grote verkeersstromen in en rond het landgoed: het paleis is opengesteld voor publiek, fungeert als grootschalige evenementenlocatie, en zal volgens de nieuwe gebiedsvisie een hotel, theater en televisiestudio gaan huisvesten. Al met al is er sprake van een voortzetting van de eerder afgewezen ontwikkelrichting.
Dat het kazerneterrein los zou staan van de rest van het landgoed is bovendien in strijd met de ecologische werkelijkheid. In een rapport uit 2010, opgesteld in opdracht van het Rijksvastgoedbedrijf met het oog op een tijdelijke openstelling van het paleispark, werd uitdrukkelijk geadviseerd om het Paardenbos – waarvan het Borrebos deel uitmaakt – met rust te laten als uitwijkgebied voor verstoorde fauna. Dat advies was gebaseerd op de ecologische samenhang tussen het paleispark en omliggende bosgebieden, een samenhang die nu volledig wordt genegeerd. Dat er sprake is van ecologische verbondenheid tussen kazerneterrein, paleispark en Borrebos staat voor ons buiten kijf.
Niet tegen een AZC in Baarn
Behoud het Borrebos is zich terdege bewust van de crisis in de asielopvang waar Nederland mee kampt. Juist daarom heeft de stichting zich in 2022 niet verzet tegen de tijdelijke opvang van 50 alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’s) op het kazerneterrein, en ook niet toen dat aantal een jaar later werd verhoogd naar 90 en de termijn werd verlengd. De stichting toonde daarmee begrip voor de acute opvangnood. Pas toen er sprake was van de permanente vestiging van een azc voor 152 personen, heeft Behoud het Borrebos een brief gestuurd aan het college en de gemeenteraad, waarin de bezwaren helder en respectvol zijn uiteengezet. Daarbij is ook gewezen op een potentieel alternatief: het binnen de bebouwde kom en dichtbij lokale voorzieningen gelegen voormalige ziekenhuis Maarschalksbos. Dat alternatief werd echter zonder inhoudelijke onderbouwing van tafel geveegd met het argument dat het niet binnen het omgevingsplan zou passen. Die redenering houdt geen stand: net als voor het kazerneterrein had ook voor Maarschalksbos een (tijdelijke) bestemming voor asielopvang kunnen worden bedacht.
Tegen deze achtergrond is het wrang om te constateren dat elders in het land gemeentebesturen onder druk van luidruchtig en intimiderende protesten besluiten om plannen voor opvanglocaties weer in te trekken. Terwijl daar sprake is van ondemocratisch en onbehoorlijk verzet, kiest Behoud het Borrebos voor de legale weg: het indienen van een nette brief, inspraak tijdens een raadsvergadering en uiteindelijk het aanwenden van rechtsmiddelen. Het kan toch niet zo zijn dat dit gematigde en zorgvuldig beargumenteerde verzet juist de vorm is die wordt afgestraft? (Zie ook: In Baarn geen volksverzet tegen een azc)
Op 10 april zal blijken of de voorzieningenrechter zich laat leiden door de belangen van de natuur of mee zal gaan door het eenzijdig opgetrokken rookgordijn van het verweerschrift.