13 maart 2026 – Dezer dagen kondigt de MeyerBergman Erfgoed Groep (MBEG) groots aan dat eindelijk wordt begonnen met de renovatie van Paleis Soestdijk. Na jaren van plannen, presentaties en koerswijzigingen lijkt het paleis in elk geval aan de buitenzijde daadwerkelijk een opknapbeurt te krijgen.
In een artikel op de website van RTV Utrecht staat dat het groot onderhoud al eerder had moeten beginnen, maar dat “niet alle vergunningen en partijen op tijd klaar waren”. In een artikel op de website van de Gooi- en Eemlander verzucht Maya Meijer-Bergmans dat “alle vergunningen binnen zijn”. Het klinkt daadkrachtig, maar wie het dossier rond Paleis Soestdijk al langer volgt, kan moeilijk om een aantal vragen heen.
Restauratieverplichting
Het landgoed werd in 2017 door de Staat aan de MBEG verkocht voor 1,7 miljoen euro. In datzelfde jaar werd ook een taxatie opgesteld van de marktwaarde van het complete landgoed. Dat document, waarin ambtelijk zelfs de vraag wordt gesteld of de verkoopprijs zich wel juist verhoudt tot de marktwaarde, is tot op de dag van vandaag geheim.
Een door de stichting Behoud het Borrebos aangespannen procedure om de getaxeerde marktwaarde openbaar te krijgen ligt inmiddels al twee jaar te wachten op behandeling bij de Raad van State. Juist die marktwaarde is cruciaal. Zij kan duidelijk maken hoe de verkoopprijs zich verhield tot de werkelijke waarde van het landgoed op het moment van verkoop en of het voormalige kazerneterrein in het Borrebos terecht als kostendrager wordt ingezet om het opknappen van het paleis mogelijk te maken.
“Made by Holland”
Intussen is het oorspronkelijke plan waarmee het landgoed werd verworven, Made by Holland, allang verdwenen. Dat is in belangrijke mate het gevolg van keuzes van de eigenaar zelf. Als de MBEG zich aan het oorspronkelijke plan had gehouden, zou er ongetwijfeld discussie zijn ontstaan over de bouw van 65 woningen op het landgoed. Maar het is zeer de vraag of de Raad van State dan zo streng zou hebben geoordeeld als uiteindelijk is gebeurd.
Wat resteert is een landgoed dat inmiddels op uiteenlopende manieren commercieel wordt geëxploiteerd. Grote evenementen, tentoonstellingen en verhuur van woningen en andere opstallen leveren inkomsten op. Het voormalige marechausseeterrein wordt inmiddels gebruikt voor opvang van asielzoekers, een gebruik waarvoor het COA ongetwijfeld aanzienlijke bedragen betaalt.
Vergunningsvrij opknappen
Na ruim acht jaar wordt nu eindelijk begonnen met groot onderhoud aan de buitenzijde van het paleis. Volgens de betrokken instanties gaat het om werkzaamheden die vergunningsvrij kunnen worden uitgevoerd. De werkzaamheden zullen naar verwachting drie tot vier jaar in beslag nemen. Pas daarna komt de binnenzijde van het paleis in beeld voor restauratie.
Daarmee ontstaat een opmerkelijke spanning in de berichtgeving. Want hoe valt het te rijmen dat jarenlang werd gesproken over het wachten op vergunningen, terwijl het nu gaat om onderhoud dat zonder vergunning kan worden uitgevoerd? In een bericht op Monumentaal.com wordt het werk omschreven als herstel en vernieuwing van onder meer dakbedekking, zinkwerk, loodslabben, natuursteen, pleisterwerk en houtwerk van kozijnen en ramen. Voor andere ingrepen, zoals vervanging van de bliksembeveiliging en het plaatsen van zogenoemde vacuümbeglazing, zou een omgevingsvergunningsprocedure zijn gestart. Een blik op Overheid.nl maakt het beeld er niet duidelijker op. Daar zijn geen aanvragen of verleende omgevingsvergunningen te vinden voor werkzaamheden aan Paleis Soestdijk.
Kostendragersaspect terecht?
De belangrijkste vraag ligt echter elders. Al jaren wordt rond Paleis Soestdijk het argument gebruikt dat het voormalige kazerneterrein in het Borrebos als kostendrager nodig is om de restauratie van het paleis mogelijk te maken. Maar hoe kan worden beoordeeld of dat kostendragerschap werkelijk noodzakelijk is zolang de taxatie uit 2017 geheim blijft en de MBEG geen openheid geeft over uitgaven, inkomsten en een betrouwbare restauratiebegroting?
Zonder financiële transparantie valt eenvoudigweg niet vast te stellen of het financiële verhaal rond Paleis Soestdijk zorgvuldig en volgens de geldende uitgangspunten is opgebouwd. Transparantie is hier geen luxe, maar een voorwaarde. De verkoop van Paleis Soestdijk was immers geen gewone vastgoedtransactie, maar de overdracht van een nationaal monument en historisch landgoed aan een projectontwikkelaar.
Na 2032 – of eerder als de Staat daarvoor toestemming geeft – mag de MBEG het complete landgoed, al dan niet in losse delen, vrij in de markt zetten. Daarmee heeft het dossier Paleis Soestdijk onvermijdelijk ook een lange tijdshorizon waarin de waardeontwikkeling van het landgoed een belangrijke rol speelt. Zolang de taxatie uit 2017 geheim blijft, blijft daarom één vraag boven het dossier Paleis Soestdijk hangen: gaat het hier werkelijk om het redden van een monument, of om het geduldig laten rijpen van een uitzonderlijk waardevol stuk Nederlands vastgoed, terwijl de natuurbelangen van het Borrebos als kostendrager worden opgeofferd?
Kees Koudstaal