Alhoewel het Baarnse Bos geen deel (meer) uitmaakt van het landgoed Paleis Soestdijk, baart de situatie van de bomen daar ons ernstige zorgen. Een groot aantal beuken langs de Wittelaan, tussen de Kleine en Grote Kom, is afgestorven of in zeer slechte staat. Volgens Staatsbosbeheer is de oorzaak een te hoge grondwaterstand.
De vraag is gerechtvaardigd of menselijk ingrijpen hieraan heeft bijgedragen. Bij de Grote Kom is een pomp geplaatst die bij droogte grondwater oppompt en bij regen overtollig water afvoert naar een sloot, precies langs het kwetsbare beukenlint waar nu de dode bomen staan. Ook bij de Kleine Kom is een vergelijkbare pomp actief.
Het is algemeen bekend dat beuken gevoelig zijn voor natte voeten en slecht bestand zijn tegen hoge of schommelende grondwaterstanden. Door het kunstmatig hoog houden van het waterpeil in de Grote Kom wordt weliswaar een fraai historisch waterbeeld gecreëerd, maar het zou zomaar kunnen zijn dat dit mede heeft bijgedragen aan het verlies van tientallen karakteristieke bomen in een bos dat bekendstaat om zijn monumentale laanstructuren.
Het mag zo zijn dat er ook elders in het Baarnse Bos sprake is van beuken in slechte staat, maar de situatie laat ook zien hoe kwetsbaar bosgebieden zijn wanneer menselijke ingrepen de natuurlijke balans verstoren. Juist daarom blijven wij ons inzetten voor het behoud van het bosgebied dat nog wél deel uitmaakt van het landgoed Paleis Soestdijk.
AANVULLING 19-7-2025
Waar hierboven vooral de situatie in het Baarnse Bos aan de orde komt is er landelijk sprake van zorgelijke staat van de bossen. Onderzoekers wijzen op een samenloop van schadelijke factoren: stikstofdepositie, verdroging, klimaatverandering, verzuring van de bodem, eenvormig bosbeheer en toenemende recreatiedruk.
Stikstof uit landbouw en verkeer verstoort de bodemchemie en verzwakt bomen. Verdroging, mede door wateronttrekking en ingrepen in de waterhuishouding, laat grondwaterstanden structureel dalen. Klimaatverandering brengt langere periodes van hitte en droogte. En door eenzijdige aanplant en gebrek aan natuurlijke verjonging ontbreekt de ecologische veerkracht.
Ook recreatief gebruik van bossen eist zijn tol. Door intensief betreden van de bodem, loslopende honden, mountainbikeroutes en grootschalige evenementen neemt de druk op kwetsbare bosgebieden toe. Bodemverdichting, verstoring van fauna en het vertrappen van jonge aanwas dragen bij aan de achteruitgang van het ecosysteem. Juist bomen die al verzwakt zijn door stikstof en droogte hebben dan weinig reserves meer.
Beuken zijn extra gevoelig. Ze verdragen geen langdurig natte grond, maar lijden ook onder droogte door hun ondiepe wortels. Wat ze nodig hebben is een stabiele, matig vochtige bodem en die wordt steeds schaarser.
Toch is herstel mogelijk. Op de Utrechtse Heuvelrug is het Utrechts Landschap erin geslaagd delen van het Amerongse Bos en het Leersumse Veld te vernatten door afwatering te beperken. Niet door de bodem te verzuipen, maar door het vochtgehalte te stabiliseren. Met zichtbaar resultaat: herstel van bodemleven, jonge aanwas, en grotere weerbaarheid tegen droogte. Zo’n aanpak verdient navolging in het Baarnse Bos.
Zoals gezegd, de toestand in het Baarnse Bos staat niet op zichzelf, maar is een lokale uiting van een nationale ecologische crisis. Die vraagt om visie, daadkracht en herstel nu het nog kan.
