Een column
Ineens was hij daar: Jesse Six Dijkstra (NSC) in de Tweede Kamer, met zijn grote moment tijdens de behandeling van de begroting Algemene Zaken en Koning 2025. Tijdens een toevallige blik op de notulen stuitte ik op zijn voorstel: laat de overheid Paleis Soestdijk voor een symbolisch bedrag terugkopen en er een museum voor nationale geschiedenis van maken. Opmerkelijk? Zeker. Origineel? Niet bepaald. Als Baarns gemeenteraadslid diende ik in 2006 al een motie in met een soortgelijk idee.
Maar nu is er Jesse, die klinkt alsof hij eigenhandig een verloren kroonjuweel heeft opgeduikeld uit de stoffige kussens van de rijksbegroting. Minister-president Dick Schoof schuift het voorstel van het nieuwbakken Kamerlid meteen van tafel: “Geen aanleiding. Geen budgettaire ruimte,” laat hij weten. Oftewel: vergeet het maar, Jesse, we hebben hier wel belangrijkere dingen te doen.
En daar vergist u zich, meneer Schoof. Het paleis, dat mag u misschien als een overbodige last van u afschuiven, maar het landgoed? Dat is een ander verhaal. Paleis Soestdijk is niet alleen een gebouw met historische waarde, het ligt in een natuurgebied dat onmisbaar is voor het Natuurnetwerk Nederland. Hier gaat het niet alleen om een monument van steen, maar om de kwetsbare natuur die op het landgoed leeft – van oude boskernen tot beschermde diersoorten – en die onder druk staat door de winstgedreven plannen van een projectontwikkelaar. Voor de goede orde: Six Dijkstra heeft om onduidelijke redenen zijn motie niet in stemming gebracht. Of daar een telefoontje van Schoof aan voorafging, laat de geschiedenis in het midden.
Even terugspoelen naar 2017. Het Rijksvastgoedbedrijf, de onvolprezen beheerder van ons nationaal erfgoed, versjoemelde het paleis en het omliggende landgoed voor een schamele €1,7 miljoen aan de MeyerBergman Erfgoed Groep (MBEG). De deal werd gepresenteerd als een triomf: restauratie, innovatie, overnachten in de slaapvertrekken van wijlen koningin Juliana en prins Bernhard, en Nederland met Made by Holland in een permanente wereldtentoonstelling op de kaart zetten.
Bij nader inzien moet de projectontwikkelaar hebben geconcludeerd dat zijn ambitieuze plannen voor restauratie en innovatie te weinig financieel rendement zouden opleveren. Al snel werden de ideeën aangepast naar een constructie die beter aansloot bij de winstmaximalisatie van de MBEG. Zo maakte erfgoedbehoud plaats voor commerciële dromen: de bouw van een hotel aan de rand van het Baarnse Bos, een auditorium in de monumentale paleistuin, een chique woonwijk met 98 appartementen in het Borrebos, en zomerse popconcerten in de voortuin van het paleis – compleet met gemeenteraadsleden kwijlend op de tribune.
Het klinkt als een slecht script voor een realityshow, en niet voor niets trok de Raad van State uiteindelijk de stekker uit de groteske plannen. Wat resteert? Made by Holland is definitief van de baan, en het paleis is, samen met het omliggende landgoed, verworden tot een uitgewoonde melkkoe. Intussen wacht de restauratie van het paleis na zeven jaar nog steeds op zelfs maar een begin van uitvoering.
Soestdijk is verworden tot een monument van gemiste kansen, waar grootse ambities, commerciële dromen en politieke lafheid samenkomen in een cocktail van verloedering en winstbejag. Als het alleen om het paleis ging, had ik mijn portie allang aan Fikkie gegeven. Maar het landgoed, met zijn natuurwaarden als integraal onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland, is een ander verhaal.
Samen met medestanders blijf ik dan ook opkomen voor de unieke flora en fauna op en rond het landgoed. Grootschalige verstedelijking, zoals bedacht voor het Borrebos, mag deze natuur niet vernietigen. De MeyerBergman Erfgoed Groep en de overheid doen er goed aan dit niet te onderschatten: onze inzet is onvermoeibaar. Zolang de natuur in gevaar is, blijft de stichting Behoud het Borrebos pal staan. Om met Ramses Shaffy te spreken: We zullen doorgaan!
Kees Koudstaal